Η έξοδος των καλύτερων και εξυπνότερων της Ρωσίας μπορεί να αποδειχθεί ευλογία για τα επιστημονικά, καλλιτεχνικά και ακαδημαϊκά ιδρύματα της Δύσης.
`

του Ιαν Μπουρούμα*

Δεν είναι ακριβώς σαφές πόσοι Ρώσοι έχουν εγκαταλείψει τη χώρα τους από την έναρξη του πολέμου για την Ουκρανία. Κάποιοι λένε ότι ξεπερνούν το ένα εκατομμύριο, κάποιοι άλλοι λένε ότι είναι λιγότεροι. Αλλά οι αριθμοί μπορεί να είναι λιγότερο σημαντικοί από το διαμέτρημα εκείνων που αποχωρούν. Είναι μεταξύ των πιο μορφωμένων Ρώσων: συγγραφείς, πληροφορικάριοι, δημοσιογράφοι, κινηματογραφιστές, μουσικοί, ακαδημαϊκοί, ηθοποιοί και άλλοι. Κάποιοι φεύγουν επειδή δεν διαθέτουν άλλη επιλογή. Δημοσιογράφοι που ασκούσαν κριτική στον πόλεμο, όπως η Γεβγκένια Αλμπατς της εφημερίδας «The New Times», αναγκάστηκαν να φύγουν για να αποφύγουν τη σύλληψη για διασπορά «ψευδών ειδήσεων» ή ως «ξένοι πράκτορες». Αλλοι φεύγουν επειδή βρίσκουν τη ζωή μέσα στη Ρωσία του Πούτιν ανυπόφορη.

Η Ολγα Σμιρνόβα, πρώτη χορεύτρια του μπαλέτου Μπολσόι, μετακόμισε στο Αμστερνταμ. Είπε ότι «ποτέ δεν θα σκεφτόταν» ότι θα έφθανε η στιγμή που θα «ντρεπόταν για τη Ρωσία», αλλά ότι ο πόλεμος έκανε αδύνατη την παραμονή της. Εκατοντάδες χιλιάδες νέοι άνδρες έφυγαν πριν από την πρόσφατη «μερική κινητοποίηση» του προέδρου Βλαντίμιρ Πούτιν, αντί να διακινδυνεύσουν να σταλούν να πάρουν μέρος σε έναν πόλεμο που δεν ήθελαν ποτέ.

Ενας φίλος στη Μόσχα μού είπε ότι οι άνθρωποι που είχαν την ευκαιρία να φύγουν και το έκαναν είναι περισσότεροι από εκείνους που επέλεξαν να μείνουν. Αλλά κάποιες εξέχουσες προσωπικότητες που αντιτίθενται στον πόλεμο του Πούτιν είναι ακόμη εκεί για κάθε είδους λόγους: δεν θέλουν να αφήσουν πίσω τις οικογένειές τους – δεν βλέπουν τρόπο να συνεχίσουν να εργάζονται οπουδήποτε αλλού – και θέλουν να γίνουν μάρτυρες των όσων συμβαίνουν στη χώρα τους. Ο ανεξάρτητος δημοσιογράφος Ντμίτρι Μουράτοφ ορκίστηκε: «Θα εργαστούμε εδώ μέχρι η κρύα κάννη του όπλου να αγγίξει το καυτό μας μέτωπο».

Τέτοιες επιλογές δεν είναι ποτέ εύκολες. Οι άνθρωποι σε άλλες εποχές και άλλες χώρες, όπως η ναζιστική Γερμανία ή η κομμουνιστική Κίνα, έχουν αντιμετωπίσει παρόμοια διλήμματα. Αν φύγεις, κινδυνεύεις να χάσεις την επαφή με τη χώρα σου και…